Een burgerinitiatief dat bleef hangen: het verhaal van Mei Plasticvrij

Van keukentafel tot campagne

“Wat voor wereld wil ik eigenlijk achterlaten?” dacht Ineke toen haar dochter werd geboren. En ze besloot om wasbare luiers te gebruiken. “Iedereen verklaarde mij gek”, herinnert ze zich. “Zo van: wij moésten vroeger luiers wassen, en jij kiest daar nu vrijwillig voor?”

Ze trok zich er weinig van aan en zette nog meer kleine stapjes in wat ze zelf haar ‘ecologisch huishouden’ noemt. Het was dezelfde houding die later de kern van haar campagne zou worden.

Want een echte huismoeder was Ineke niet. Het liefst stort ze zich in heel uiteenlopende projecten. Twintig jaar journalistiek, vooral in lifestyle, gevolgd door een periode als eco-coach voor Gentse gezinnen en daarna bandmanagement (van Kenji Minogue), literaire events zoals Poëziebordeel, yogacoach… “Ik draag graag verschillende petjes”, zegt ze. “Mijn zen-kant in yoga, mijn rock ’n’ roll-kant in muziek, dat mag naast elkaar bestaan.”

Bewustwording boven perfectie: de kracht van Mei Plasticvrij

In 2017 ziet Ineke beelden van snorkelaars die zich een weg banen door een zee van plastic. “Dat kan toch niet,” denkt ze en samen met Anne Wislez en Maria Meulders slaat ze aan het brainstormen. Een filmavond? Een klein event? “Ik dacht: nee, we moeten het grootschaliger aanpakken, met een campagne.” En zo wordt zes maanden later, in 2018, de eerste editie van Mei Plasticvrij gelanceerd.

Het concept slaat meteen aan: zo’n 60.000 mensen schrijven zich in. De campagne bleef bewust luchtig, zonder met de vinger te wijzen. “We hebben nooit beweerd dat mensen volledig plasticvrij moeten leven, dat is simpelweg niet realistisch. Wat we wél wilden, was bewustzijn creëren: laten zien hoeveel single-use plastics er eigenlijk in je huis binnenkomen, en waar je daarin kleine keuzes kan maken. Met haalbare tips voor elke dag.”

Achter het succes van de campagne staat geen grote organisatie, maar een klein team van drie mensen dat sterk inzet op media, BV-ambassadeurs en sociale media-aanwezigheid. Sponsoring blijkt moeilijk voor een initiatief zonder trackrecord. Uiteindelijk stapt supermarktketen Lidl als enige grote partner mee in het project. Tegelijk bewaakt Ineke de onafhankelijkheid van de campagne nauwlettend. Politieke steun wijst ze resoluut af. “Ik wilde niet dat het gekaapt werd. Dan verlies je meteen een deel van je publiek.”

Hoe een kleine campagne grote spelers nerveus maakte

Het brede publiek was meteen mee, maar bij grote spelers uit de voedings- en chemiesector viel dat een stuk moeilijker. “Ofwel probeerden ze ons te recupereren voor hun greenwashing, ofwel werkten ze ons openlijk tegen.” Ineke beschrijft discussies met vertegenwoordigers van grote bedrijven, online trolgedrag en pogingen om de campagne te ondermijnen. Eén confrontatie blijft hangen: een gesprek waarin de spanning zo hoog oploopt dat het eindigt in geschreeuw. “Toen ik thuiskwam, heb ik aan de keukentafel geweend. Maar tegelijk besefte ik: als zulke spelers reageren, dan brengt je burgerinitiatief misschien toch meer teweeg dan je denkt. En als deelnemers je dan sturen hoe ze sommige dingen blijvend veranderd hebben, dan doet dat nog het meeste deugd. Het is geen radicale ommezwaai, geen perfect plasticvrij leven, maar kleine, concrete aanpassingen. En dat is genoeg – elk beetje helpt.”

Tijdens de COVID-pandemie twijfelt Ineke over een volgende editie. “De crisis betekende een enorme pushback. Plots schakelde iedereen om hygiënische redenen weer over op voorverpakte, single-use producten.” Toch had het feit dat iedereen tijdens de campagne thuis en online zat, ook zo zijn voordelen op het vlak van bereik.

Kritisch voor bedrijven, hoopvol voor mensen

Vandaag kijkt Ineke met een zekere afstand naar het thema plasticreductie. Niet omdat het minder belangrijk is, maar omdat de wereld complexer is geworden. “Plastic staat minder op de radar. Andere thema’s, zoals fast fashion, diversiteit en sociale rechtvaardigheid, verdienen hun plaats. Als je voor alles tegelijk wil strijden, word je zot.”

Ineke is pessimistisch over de omvang van de vervuiling – microplastics op grote diepte in de oceanen en in de lucht – en over de onwil van grote spelers om structurele verandering door te voeren. Ze spaart dan ook haar kritiek niet voor bedrijven die, in haar woorden, “de arrogantie hebben om onverwoestbaar plastic te gebruiken voor iets dat maar even meegaat.” Ze veranderen hun aanpak pas wanneer consumenten of regelgeving hen daartoe dwingt.

Tegelijk koestert de bezielster van Mei Plasticvrij hoop. “Er zijn ook steeds meer organisaties die wél bewust omgaan met grondstoffen, materialen en het milieu. Jongeren die tweedehands kopen, bewuster consumeren en kiezen voor een duurzamere levensstijl. “Het toont aan dat burgerinitiatieven en individuele consumentenkeuzes een nudging-effect kunnen hebben op de markt en de politiek. Ondanks de complexiteit van veel problemen geloof ik in de menselijke creativiteit en het vermogen om oplossingen te vinden. Het vraagt tijd, vaak een generatie, maar dingen verschuiven wel.”